Zawieszenie przedawnienia karalności przestępstw

Zawieszenie przedawnienia karalności przestępstw

21 czerwca 2021 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy covidowej przewidująca zawieszenie  przedawnienia karalności przestępstw oraz przedawnienia wykonania kary. Jest to niespotykana dotychczas sytuacja stawiająca podejrzanych, oskarżonych oraz skazanych w niekomfortowej sytuacji.    

Czym jest przedawnienie w sprawach karnych?

Przedawnienie karalności przestępstwa oznacza, że po upływie określonego okresu czasu popełniony czyn co prawda dalej stanowi przestępstwo ale jego nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej. Innymi słowy jeżeli upłynął termin przedawnienia karalności czynu to sprawca nie może zostać za niego skazany. Uchylenie karalności ma charakter bezwzględny i następuje z mocy prawa. Więcej informacji na ten temat znajdziesz tutaj

zawieszenie  przedawnienia karalności przestępstw

Przedawnienie wykonania kary oznacza natomiast, że po upływie określonego okresu czasu orzeczona kara nie może zostać wykonana. Podobnie jak przedawnienie karalności przedawnienie wykonania kary charakter bezwzględny i następuje z mocy prawa. 

W okresie epidemii przedawnienie nie biegnie

Zgodnie z nowelizacją w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe. Oznacza to, że sprawcy przestępstw mogą ponosić prawnokarne skutki swoich działań po wielu latach. 

zawieszenie  przedawnienia karalności przestępstw

Twórcy ustawy wskazują, że ogłoszenie stanu epidemii z powodu COVID-19 wprowadziło szereg ograniczeń, które przekładają się również na postępowania sądowe w sprawach karnych. W sprawach wieloosobowych, w których np. występuje wielu oskarżonych lub świadków, konieczność zachowania wymogów sanitarnych podczas rozpraw może wpływać negatywnie na czas prowadzenia postepowań. Wprowadzenie możliwości prowadzenia rozpraw i posiedzeń w trybie wideokonferencji usprawniło tempo postępowań, ale z uwagi na wymogi proceduralne taki tryb procedowania odbywa się w ograniczonym zakresie. Na przedłużenie postępowań wpływa również np. objęcie kwarantanną oskarżonych, świadków (biegłych), a w szczególności sędziów albo ławników. W konsekwencji tego może dochodzić do przedawnienia karalności przestępstw z przyczyn obiektywnych, tj. mimo że organy ścigania i sądy nie prowadzą postępowań w sposób opieszały. Istnieje więc ryzyko, że podejrzani (oskarżeni) mogą nie ponieść odpowiedzialności karnej w wyniku tego, że postępowania karne są prowadzone w stanie epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Umorzenie postępowań karnych z powodu przedawnienia karalności wyklucza także możliwość realizacji jednego z podstawowych celów postępowania karnego, tj. uwzględnienia prawnie chronionego interesu pokrzywdzonego, a co za tym idzie orzeczenia środka karnego naprawienia szkody, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo nawiązki na rzecz pokrzywdzonego. Brak zawieszenia biegu terminów przedawnienia w stanie epidemii lub zagrożenia epidemicznego może więc zostać uznany za zaniechanie ustawodawcy, który nie zapewnia właściwej ochrony pokrzywdzonym. Może to również wpływać negatywnie na możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przez pokrzywdzonych w postepowaniu cywilnym, gdyż skazanie za przestępstwa w praktyce znacznie ułatwia dochodzenie roszczeń w takim postępowaniu.

Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy powszechnie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, że przedawnienie karalności nie jest prawem człowieka, czy nawet ekspektatywą tego prawa, lecz stanowi instrument polityki kryminalnej, a więc nie ulega wątpliwości, że ustawodawca może dostosowywać zakres tej instytucji do aktualnej szczególnej sytuacji społecznej, którą z pewnością jest stan epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Obywatel nie może oczekiwać korzyści, które dla niego mogłyby wynikać w związku z naruszeniem prawa ze względu na taką a nie inną politykę karną, bo ta – w zależności od istoty zagrożeń związanych z konkretnymi przestępstwami – może podlegać modyfikacjom i zmianom. W tym kontekście uzasadnione jest zawieszenie biegu terminów przedawnienia karalności czynu i przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe w czasie stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego oraz w terminie 6 miesięcy po dniu ich odwołania, których termin przedawnienia jeszcze nie upłynął.

zawieszenie  przedawnienia karalności przestępstw

Jakie sprawy objęte są nowelizacją?

Ustawa przewiduje też przepis przejściowy w zakresie biegu terminów przedawnienia karalności czynu i przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe wskazując, że do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy oraz kar orzeczonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.

zawieszenie  przedawnienia karalności przestępstw

Sąd rozpozna sprawę w mniejszym składzie

Zawieszenie biegu terminów przedawnień w sprawach karnych to nie jedyna nowość na czas epidemii wprowadzona omawianą ustawą. Zmieniono zasadę zgodnie z którą w postępowaniach apelacyjnych sprawach karnych sądy orzekały w wieloosobowym składzie. 

W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie roku po ich odwołaniu w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica nie przekracza 5 lat, na rozprawie apelacyjnej sąd orzeka w składzie jednego sędziego, jeżeli w pierwszej instancji sąd orzekał w takim samym składzie. Sąd orzeka na rozprawie apelacyjnej w składzie jednego sędziego również po upływie okresu, o którym mowa wyżej, jeżeli przewód sądowy na tej rozprawie rozpoczęto przed upływem tego okresu.

Pełny tekst nowelizacji znajdziesz tutaj