Przepisy prawa nie nakładają obowiązku, aby po śmierci bliskiej osoby zawsze i od razu przeprowadzać postępowanie spadkowe. W praktyce jednak bardzo często okazuje się ono konieczne, ponieważ w wielu sprawach trzeba formalnie wykazać, że jest się spadkobiercą. Dzieje się tak chociażby wtedy, gdy chcemy ujawnić swoje prawo do nieruchomości po osobie zmarłej w księdze wieczystej, sprzedać mieszkanie należące do spadku, uregulować kwestie w banku albo uporządkować sytuację majątkową między członkami rodziny. W tym artykule wyjaśniamy, na czym polega postępowanie spadkowe, z jakich etapów się składa oraz kiedy wystarczy wizyta u notariusza, a kiedy niezbędne będzie postępowanie przed sądem.
Postępowanie spadkowe
Z ilu etapów składa się postępowanie spadkowe?
Najprościej ująć to tak: postępowanie spadkowe ma dwa etapy, które dotyczą różnych kwestii i niekiedy są prowadzone w różnym czasie. Pierwszym etapem jest stwierdzenie nabycia spadku. To postępowanie służy wyłącznie ustaleniu, kto dziedziczy po zmarłym i w jakich udziałach. Na tym etapie nie dochodzi jeszcze do podziału konkretnego majątku. Drugi etap to dział spadku, czyli procedura, w ramach której określone składniki majątku spadkowego są przydzielane konkretnym osobom. W praktyce dopiero dział spadku odpowiada na pytanie, kto otrzyma nieruchomość, komu przypadnie samochód, a w jaki sposób zostaną rozliczone pozostałe składniki majątku.
Każdy z tych etapów może zostać przeprowadzony odrębnie, albo przed sądem, albo u notariusza. Wybór drogi zależy przede wszystkim od tego, czy między spadkobiercami istnieje zgoda co do dziedziczenia i późniejszego podziału majątku.
postępowanie spadkowe adwokat
Czy wizyta w sądzie zawsze jest konieczna? A może wystarczy wizyta u notariusza?
Stwierdzenie nabycia spadku można uzyskać w sądzie albo u notariusza. Notariusz sporządza wówczas akt poświadczenia dziedziczenia. Ta droga bywa znacznie szybsza, ale jest możliwa tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni i wspólnie przystępują do czynności notarialnej. Jeżeli pojawiają się spory, wątpliwości co do kręgu spadkobierców albo nie ma możliwości zebrania wszystkich osób, postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku przeprowadza się przed sądem.
Co do zasady wniosek składa się do sądu właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Przykładowo, jeżeli ostatnim miejscem zamieszkania spadkodawcy był Będzin, wniosek kieruje się do Sądu Rejonowego w Będzinie. Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia można przejść do kolejnego etapu, czyli do działu spadku. Warto pamiętać, że roszczenie o dział spadku nie ulega przedawnieniu, więc formalnie można go przeprowadzić nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy. Z perspektywy praktycznej zwykle jednak lepiej nie odkładać tych spraw, bo im dłużej trwa stan nieuregulowany, tym łatwiej o nieporozumienia i trudności dowodowe.
Postępowanie spadkowe – dział spadku – przed sądem czy przed notariuszem?
postępowanie spadkowe adwokat
Dział spadku również może zostać przeprowadzony u notariusza albo w sądzie. W kancelarii notarialnej możliwe jest zawarcie umowy o dział spadku, ale tylko wtedy, gdy spadkobiercy są zgodni co do sposobu podziału. Jeżeli w rodzinie istnieje konflikt albo nie ma porozumienia co do tego, komu i na jakich zasadach mają przypaść konkretne składniki majątku, konieczne będzie postępowanie sądowe.
Niezależnie od tego, czy sprawa trafia do notariusza, czy do sądu, spadkobiercy muszą przedstawić propozycję podziału. W praktyce oznacza to, że to strona postępowania powinna zaprezentować projekt, według którego ma dojść do rozdysponowania składników majątku. Może to polegać na przyznaniu całości spadku jednemu spadkobiercy z obowiązkiem spłat na rzecz pozostałych, albo na przyznaniu poszczególnych składników różnym osobom wraz z rozliczeniem różnic wartości. Jeżeli spadkobiercy pozostają w sporze, sąd rozstrzygnie o podziale, wybierając rozwiązanie, które uzna za najbardziej racjonalne i sprawiedliwe w okolicznościach danej sprawy. Od rozstrzygnięcia sądu każdej ze stron przysługuje prawo zaskarżenia w drodze apelacji.
Kiedy dział spadku nie jest potrzebny?
postępowanie spadkowe adwokat
Na koniec warto podkreślić, że dział spadku nie będzie konieczny, jeżeli spadkobierca jest tylko jeden. W takiej sytuacji nie ma majątku do dzielenia, ponieważ wszystkie składniki spadku przechodzą na jedną osobę. Zwykle wystarczy wtedy przeprowadzić pierwszy etap, czyli uzyskać stwierdzenie nabycia spadku w sądzie albo sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza.
Potrzebujesz wsparcia w swojej sprawie?
Skontaktuj się z nami, jeśli chcesz skonsultować swoją sytuację lub uporządkować kolejne kroki. Podczas rozmowy omówimy możliwe rozwiązania i pomożemy wybrać najlepszą strategię działania.
ADWOKAT
Założyciel i partner w Kancelarii GC Adwokaci. Specjalizuje się w prawie cywilnym i rodzinnym, obsłudze kontraktów budowlanych i prawie zamówień publicznych. Prowadzi również sprawy cywilne, w szczególności z zakresu prawa umów, prawa rzeczowego i spadkowego oraz sprawy rodzinne.